Shloka 98
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
सर्वं हि ललितासैन्यं तत्सैन्यं समजायत / ततः प्रववृते युद्धमत्युद्धतापराक्रमम्
Transliteration
sarvaṃ hi lalitāsainyaṃ tatsainyaṃ samajāyata / tataḥ pravavṛte yuddhamatyuddhatāparākramam
Translation
वह समस्त सेना ही ललिता की सेना बन गई; तब अत्यन्त उग्र पराक्रम वाला युद्ध आरम्भ हुआ।
Word by Word
सर्वम्all
सर्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण of ललितासैन्यम्
हिindeed
हि:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात; emphasis)
ललिता-सैन्यम्Lalitā’s army
ललिता-सैन्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक) + सैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष ("ललितायाः सैन्यम्")
तत्-सैन्यम्that very army
तत्-सैन्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + सैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय ("तत् एव सैन्यम्" = that very army)
समजायतcame to be, became
समजायत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√जन् (धातु)
Formलङ् (imperfect, past); आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ततःthereupon, then
ततः:
Kāla/Deśa-adhikaraṇa (काल/देश)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
Formअव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त; adverb)
प्रववृतेarose, commenced
प्रववृते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√वृत् (धातु)
Formलिट् (perfect) / परोक्षभूत; आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
युद्धम्battle
युद्धम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अति-उद्धत-पराक्रमम्of exceedingly fierce valor
अति-उद्धत-पराक्रमम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग) + उद्धत (प्रातिपदिक) + पराक्रम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण of युद्धम्; समासः—तत्पुरुष ("अत्युद्धतः पराक्रमः यस्य" in sense of very fierce valor)