Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 91
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
किं भर्तृदारिके युद्धे व्यवसायः कृतस्त्वया / अकाण्डे किं महाराज्ञ्या प्रेषितासि रणं प्रति
Transliteration
kiṃ bhartṛdārike yuddhe vyavasāyaḥ kṛtastvayā / akāṇḍe kiṃ mahārājñyā preṣitāsi raṇaṃ prati
Translation
हे राजकुमारी! तुमने युद्ध में जाने का निश्चय क्यों किया? क्या बिना कारण महारानी ने तुम्हें रणभूमि की ओर भेजा है?
Word by Word
किम्what?
किम्:
प्रश्न (Interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; प्रश्नार्थक सर्वनाम (interrogative)
भर्तृ-दारिकेO wife/maiden of (your) husband
भर्तृ-दारिके:
सम्बोधन (Address/Vocative)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक) + दारिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम् (vocative singular); समासः—तत्पुरुषः (षष्ठी): भर्तुः दारिका (O girl/wife of the husband)
युद्धेin battle
युद्धे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (locative singular)
व्यवसायःresolve, undertaking
व्यवसायः:
कर्ता/भाव (Subject-noun)
TypeNoun
Rootव्यवसाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nominative singular)
कृतःmade
कृतः:
विधेय (Predicate participle)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘व्यवसायः’ इत्यस्य विशेषणम्/विधेयम् (made/done)
त्वयाby you
त्वया:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (instrumental singular)
अकाण्डेat an untimely moment, unexpectedly
अकाण्डे:
अधिकरण (Circumstantial location/time)
TypeNoun
Rootअकाण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (locative singular); ‘अकाण्ड’ = अनवसर/असमये (unexpectedly)
किम्why/what?
किम्:
प्रश्न (Interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; प्रश्नार्थक
महा-राज्ञ्याby the great queen
महा-राज्ञ्या:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + राज्ञी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (instrumental singular); समासः—कर्मधारयः: महती राज्ञी (the great queen)
प्रेषिताsent
प्रेषिता:
विधेय (Predicate participle)
TypeVerb
Rootप्र-इष्/प्रेष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त), स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘त्वम्’ (understood) इत्यस्य विधेयम् (sent)
असिare
असि:
क्रिया (Copula)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकारः (present), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्
रणम्battle
रणम्:
कर्म (Goal/object with प्रति)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (accusative singular)
प्रतिtowards
प्रति:
दिशा/सम्प्रदान-प्राय (Directional)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formउपसर्ग/अव्ययम्; दिशार्थक-पूर्वपदं, ‘towards’ अर्थे (preposition)