Shloka 39
Bhaṇḍāsurāhaṅkāra
The Mustering of the Daitya Forces and the Roar of War
Devanagari script
इतस्ततः प्रववृधे रक्तसिन्धुर्महीयसी / शक्तिभिः पात्यमानानां दानवानां सहस्रशः
Transliteration
itastataḥ pravavṛdhe raktasindhurmahīyasī / śaktibhiḥ pātyamānānāṃ dānavānāṃ sahasraśaḥ
Translation
इधर-उधर रक्त की महान् नदी बढ़ चली; शक्तियों से गिराए जाते दानव सहस्रों की संख्या में ढेर होने लगे।
Word by Word
इतस्from here
इतस्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः—अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb)
ततःfrom there
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः—अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb)
प्रववृधेgrew, increased
प्रववृधे:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootप्र+√वृध् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
रक्त-सिन्धुःthe blood-ocean
रक्त-सिन्धुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootरक्त (प्रातिपदिक) + सिन्धु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
महीयसीgreater, vast
महीयसी:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहीयस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक/Comparative)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण—सिन्धुः (implied feminine sense as नदी/धारा)
शक्तिभिःby spears/lances
शक्तिभिः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
पात्यमानानाम्of those being felled/struck down
पात्यमानानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootपात्यमान (√पत्/√पात् causative √पत्; कर्मणि वर्तमानकृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; कर्मणि वर्तमानकृदन्त (passive present participle)
दानवानाम्of the demons (Dānavas)
दानवानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
सहस्रशःby thousands
सहस्रशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशस् (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः—परिमाण/प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner/number)