Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 23
Bhaṇḍāsurāhaṅkāra
The Mustering of the Daitya Forces and the Roar of War
Devanagari script
अवाचीने पुरद्वारे दशाक्षौहिणिकायुतम् / नाम्ना तालभुजं दैत्यं रक्षणार्थमकल्पयत्
Transliteration
avācīne puradvāre daśākṣauhiṇikāyutam / nāmnā tālabhujaṃ daityaṃ rakṣaṇārthamakalpayat
Translation
नगर के दक्षिण द्वार पर उसने रक्षा हेतु ‘तालभुज’ नामक दैत्य को दस अक्षौहिणी सेना सहित नियुक्त किया।
Word by Word
अवाचीनेin the eastern (side)
अवाचीने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअवाचीन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्; adjective used locatively = 'in the eastern/forward (direction)'
पुर-द्वारेat the city-gate
पुर-द्वारे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरस्य द्वारे)
दश-अक्षौहिणि-क-आयुतम्accompanied by ten akṣauhiṇīs
दश-अक्षौहिणि-क-आयुतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदश (संख्या-प्रातिपदिक) + अक्षौहिणी (प्रातिपदिक) + क (तद्धित) + आयुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः/निर्माणः: 'दशाक्षौहिणिक' = दश-अक्षौहिणी-सम्बद्धः (तद्धित), तस्य 'आयुतम्' = युतम्/युक्तम्; used as qualifier of 'दैत्यम्'
नाम्नाby name
नाम्ना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; instrumental of specification
ताल-भुजम्Tālabhuja (name)
ताल-भुजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootताल (प्रातिपदिक) + भुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (तालः इव भुजः यस्य / तालभुजः) as proper name
दैत्यम्a demon
दैत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
रक्षण-अर्थम्for protection
रक्षण-अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootरक्षण (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; द्वितीया-एकवचनरूपेण अव्ययवत् प्रयोगः = 'for the purpose of protection'
अकल्पयत्appointed/arranged
अकल्पयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकॢप् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/past), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; causative sense in context 'appointed/arranged'