Shloka 48
Śūnyaka-nagara Utpāta-varṇanam (Portents in the City of Śūnyaka) — Lalitāyāḥ Yātrā-śravaṇāt Bhaṇḍāsura-purālaye Kṣobhaḥ
Devanagari script
विषङ्गस्तु महासत्त्वो विचारज्ञो विचक्षणः / इदमाह महादैत्यमग्रजन्मानमुद्धतम्
Transliteration
viṣaṅgastu mahāsattvo vicārajño vicakṣaṇaḥ / idamāha mahādaityamagrajanmānamuddhatam
Translation
तब महाबलवान, विचारज्ञ और विवेकी विषङ्ग ने उस उद्धत, अग्रज-जन्मा महादैत्य से यह कहा।
Word by Word
विषङ्गःViṣaṅga (name)
विषङ्गः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविषङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; emphasis/contrast particle
महा-सत्त्वःgreat-souled
महा-सत्त्वः:
Karta-विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + सत्त्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय: ‘महच्च तत् सत्त्वम्’ = of great valor/being
विचार-ज्ञःknowing in counsel
विचार-ज्ञः:
Karta-विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootविचार (प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष: ‘विचारे ज्ञः’ = skilled in deliberation
विचक्षणःdiscerning
विचक्षणः:
Karta-विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootविचक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; object of speech
आहsaid
आह:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√अह्/√ब्रू (धातु; ‘to say’)
Formलिट् (Perfect/परोक्ष), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
महा-दैत्यम्the great demon
महा-दैत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + दैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारय: ‘महान् दैत्यः’
अग्र-जन्मानम्the elder-born
अग्र-जन्मानम्:
Karma-विशेषण (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootअग्र (प्रातिपदिक) + जन्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुष: ‘अग्रं जन्म यस्य’ = first-born/elder
उद्धतम्arrogant
उद्धतम्:
Karma-विशेषण (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्धत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मविशेषण