Shloka 55
Amṛta-Manthana and Lalitā’s Mohinī Intervention
Amṛtamanthana-Prasaṅga
Devanagari script
वातपातचलच्चारुपल्लवोत्फुल्लपुष्पकम् / सन्तानप्रसवामोदसन्तानाधिकवासितम्
Transliteration
vātapātacalaccārupallavotphullapuṣpakam / santānaprasavāmodasantānādhikavāsitam
Translation
वायु के झोंकों से हिलते मनोहर पल्लवों पर खिले पुष्प शोभा दे रहे थे; सन्तान-वृक्षों के प्रसव-गंध से वह स्थान और भी अधिक सुवासित था।
Word by Word
vāta-pāta-calat-cāru-pallava-utphulla-puṣpakamwith lovely shoots swaying in gusts of wind and with blossoming flowers
vāta-pāta-calat-cāru-pallava-utphulla-puṣpakam:
Visheshana (विशेषण) of implied object
TypeAdjective
Rootvāta (प्रातिपदिक) + pāta (प्रातिपदिक) + calat (कृदन्त; √cal चल्) + cāru (प्रातिपदिक) + pallava (प्रातिपदिक) + utphulla (कृदन्त/विशेषण; ut-√phull) + puṣpaka (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); समासः—तत्पुरुषः ("vāta-pāta" = वायुपातः/वातप्रहारः; तेन "calat" = चलत्; "cāru-pallava" = चारुपल्लवः; "utphulla-puṣpaka" = उत्फुल्लपुष्पकम्)
santāna-prasava-āmoda-santāna-adhika-vāsitamstrongly perfumed with the continuous fragrance of abundant blossoms
santāna-prasava-āmoda-santāna-adhika-vāsitam:
Visheshana (विशेषण) of implied object
TypeAdjective
Rootsantāna (प्रातिपदिक) + prasava (प्रातिपदिक) + āmoda (प्रातिपदिक) + santāna (प्रातिपदिक) + adhika (प्रातिपदिक) + vāsita (कृदन्त; √vās वास्, caus./ppp sense)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); समासः—तत्पुरुषः ("santāna-prasava" = सन्तानस्य प्रसवः; तस्य "āmoda" = सुगन्धः; तस्य "santāna" = निरन्तरता; तेन "adhika" = अधिकम्; "vāsita" = सुवासितम्)