Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 6
लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification
Devanagari script
सापविद्धा तनुस्तेन सद्यो रात्रिरजायत / सा तमोबहुला यस्मात्ततो रात्रिस्त्रियामिका
Transliteration
sāpaviddhā tanustena sadyo rātrirajāyata / sā tamobahulā yasmāttato rātristriyāmikā
Translation
उसके द्वारा त्यागी गई वह देह तुरंत ही ‘रात्रि’ बन गई। क्योंकि वह तम से भरपूर थी, इसलिए रात्रि ‘त्रियामिका’ कहलाती है।
Word by Word
साthat (she)
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
अपविद्धाcast off / discarded
अपविद्धा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअप-विद्/विध् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
तनुःbody
तनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
तेनby him
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन
सद्यःimmediately
सद्यः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (immediately)
रात्रिःnight
रात्रिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
अजायतwas born / arose
अजायत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
साthat (night)
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
तमोबहुलाabounding in darkness
तमोबहुला:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतमस् + बहुल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: तमः बहुला; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
यस्मात्because of which
यस्मात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/ablative), एकवचन
ततःtherefore
ततः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formहेतुफल-क्रमवाचक-अव्यय (therefore/thereupon)
रात्रिःnight
रात्रिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
त्रियामिका(the) three-watch night
त्रियामिका:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि + यामिका (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास: त्रयः यामाः यस्याः सा; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन