Shloka 81
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
विपर्ययेण तेषां तु तेन तत्काल भाविता / प्रणश्यंति ततः सर्वे वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः
Transliteration
viparyayeṇa teṣāṃ tu tena tatkāla bhāvitā / praṇaśyaṃti tataḥ sarve vṛkṣāste gṛhasaṃjñitāḥ
Translation
परन्तु विपरीत क्रम से, उसी काल-प्रभाव के कारण, ‘गृह’ नामक वे सब वृक्ष तब नष्ट हो गए।
Word by Word
विपर्ययेणby reversal; contrariwise
विपर्ययेण:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootविपर्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्
तेषाम्of those
तेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचनम्; सर्वनाम
तुbut
तु:
निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वयार्थक-निपात (contrastive particle)
तेनby that
तेन:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचनम्; सर्वनाम
तत्that
तत्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषण
कालtime
काल:
सम्बन्ध/विशेष्य
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम् (सम्बन्धार्थे)
भाविताःwere affected; became
भाविताः:
कर्ता (Subject; described state)
TypeVerb
Rootभू (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्
प्रणश्यन्तिperish; are destroyed
प्रणश्यन्ति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootप्र-नश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्
ततःthereupon; hence
ततः:
हेतु/अपादानार्थ
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्-अर्थे
सर्वेall
सर्वे:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषण
वृक्षाःtrees
वृक्षाः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्
तेthose
ते:
विशेषण
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्; सर्वनाम; वृक्षाः इति विशेषणवत्
गृहसंज्ञिताःcalled ‘houses’
गृहसंज्ञिताः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootगृह-संज्ञित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (गृह इति संज्ञा यस्य/येषाम्)