Shloka 25
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
ततस्ताः सृज्यमानास्तु सन्तानार्थं भवन्ति हि / धर्म्मार्थ काममोक्षाणामिह ताः साधिताः स्मृताः
Transliteration
tatastāḥ sṛjyamānāstu santānārthaṃ bhavanti hi / dharmmārtha kāmamokṣāṇāmiha tāḥ sādhitāḥ smṛtāḥ
Translation
फिर वे सृजित होकर संतान-परंपरा के लिए होती हैं। यहाँ वे धर्म, अर्थ, काम और मोक्ष की सिद्धि के साधन मानी गई हैं।
Word by Word
ततःthen / thereafter
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/अनन्तरवाचक (then/thereafter)
ताःthey (those, f.)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
सृज्यमानाःbeing created
सृज्यमानाः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√सृज् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कर्मणि शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive participle), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
तुbut / indeed
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrast/emphasis particle)
सन्तानार्थम्for the sake of progeny/continuity
सन्तानार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootसन्तान + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (for ‘continuity/progeny’), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); प्रयोजनार्थे (purpose)
भवन्तिthey become / are
भवन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद
हिindeed
हि:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (indeed/for)
धर्म-अर्थ-काम-मोक्षाणाम्of dharma, artha, kāma, and mokṣa
धर्म-अर्थ-काम-मोक्षाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootधर्म + अर्थ + काम + मोक्ष (प्रातिपदिक)
Formसमाहार/इतरेतर-द्वन्द्व (copulative: the four aims), पुंलिङ्ग (Masculine) बहुवचनार्थे समासः; षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देश/प्रसङ्गवाचक (here/in this world)
ताःthey (those, f.)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
साधिताःaccomplished / fulfilled
साधिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√साध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकाले कृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
स्मृताःare said/remembered
स्मृताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle: ‘are called/remembered’), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)