Shloka 188
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
ततः सत्त्वरजोद्रिक्ताः प्रजाः सह्यसृजत्प्रभुः / धर्मार्थकाममोक्षाणां वार्त्तानां साधकाश्च याः
Transliteration
tataḥ sattvarajodriktāḥ prajāḥ sahyasṛjatprabhuḥ / dharmārthakāmamokṣāṇāṃ vārttānāṃ sādhakāśca yāḥ
Translation
तब प्रभु ने सत्त्व और रज से परिपूर्ण प्रजाओं की सृष्टि की, जो धर्म, अर्थ, काम और मोक्ष—इन चारों पुरुषार्थों तथा जीवन-व्यवहार की साधक थीं।
Word by Word
ततःthen
ततः:
क्रम (Discourse/sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्यय (sequence)
सत्त्व-रजः-उद्रिक्ताःabounding in sattva and rajas
सत्त्व-रजः-उद्रिक्ताः:
कर्ता (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootसत्त्व + रजस् + उद्रिक्त (प्रातिपदिक; उद्-रिच् धातु + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; प्रजाः इति विशेष्यस्य विशेषण
प्रजाःcreatures
प्रजाः:
कर्म (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
सह्यtogether/with (or: Sahya, as a name)
सह्य:
सहकारक (Associative)
TypeIndeclinable
Rootसह्य (प्रातिपदिक; नाम/विशेषण)
Formअव्ययीभाववत् प्रयोगः; सह (with) इत्यर्थे अव्ययप्रयोग (textual reading uncertain)
असृजत्created
असृजत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
प्रभुःthe Lord
प्रभुः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
धर्मार्थकाममोक्षाणाम्of dharma, artha, kāma, and mokṣa
धर्मार्थकाममोक्षाणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootधर्म + अर्थ + काम + मोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
वार्त्तानाम्of occupations/means of livelihood
वार्त्तानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवार्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
साधकाःpractitioners, accomplishers
साधकाः:
कर्ता (Predicate/subject complement)
TypeNoun
Rootसाधक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; प्रजाः इत्यस्य विधेय/विशेषणवत्
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
याःwhich (fem. pl.)
याः:
कर्ता (relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)