Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 157
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
वैश्यानित्येव तानाहुः कीनाशान्वृत्तिसाधकान् / सेवंतश्च द्रवंतश्च परिचर्यासु ये रताः
Transliteration
vaiśyānityeva tānāhuḥ kīnāśānvṛttisādhakān / sevaṃtaśca dravaṃtaśca paricaryāsu ye ratāḥ
Translation
उन्हें ही नित्य ‘वैश्य’ कहा गया—कृषक, आजीविका साधने वाले; जो सेवा करते, दौड़-धूप करते और परिचर्या में रत रहते हैं।
Word by Word
वैश्यान्Vaishyas
वैश्यान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवैश्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative) बहुवचनम्
इतिthus
इति:
Discourse marker (इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-बोधक (quotative particle)
एवindeed/only
एव:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण (emphasis/only)
तान्them
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative) बहुवचनम्
आहुःthey call/said
आहुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअह् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect) प्रथमपुरुषः (3rd) बहुवचनम्; परस्मैपदम्
कीनाशान्ploughmen/farmers
कीनाशान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकीनाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd) बहुवचनम्; वैश्यान् इत्यस्य विशेष्य-समन्वयः (appositional)
वृत्तिसाधकान्those who earn a livelihood
वृत्तिसाधकान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवृत्ति (प्रातिपदिक) + साधक (साध्-धातु, ण्वुल्/कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formसमासः: वृत्तिं साधयन्ति ये (those who secure livelihood); पुंलिङ्गे द्वितीया (2nd) बहुवचनम्
सेवन्तःserving
सेवन्तः:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसेव् (धातु) + शतृ (कृदन्त) → सेवन् (वर्तमानकृदन्त)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्; शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle)
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक (conjunction)
द्रवन्तःrunning about/hastening
द्रवन्तः:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्रु/द्रव् (धातु) + शतृ (कृदन्त) → द्रवत्/द्रवन्
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्; शतृ-प्रत्ययान्त; ‘running/hastening’
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक (conjunction)
परिचर्यासुin services/attendances
परिचर्यासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपरिचर्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी (7th/Locative) बहुवचनम्
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्
रताःengaged/devoted
रताः:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootरम् (धातु) + क्त (कृदन्त) → रत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त; ‘engaged/delighted’