Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 115
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
जंघापथश्चतुष्पादस्त्रिपदं च गृहांतरम् / धृतिमार्गस्तूर्द्धषष्ठं क्रमशः पदिकः स्मृतः
Transliteration
jaṃghāpathaścatuṣpādastripadaṃ ca gṛhāṃtaram / dhṛtimārgastūrddhaṣaṣṭhaṃ kramaśaḥ padikaḥ smṛtaḥ
Translation
जंघापथ चार पाद का, और गृहों के बीच का अंतर तीन पाद का कहा गया। धृतिमार्ग ऊर्ध्व-षष्ठ (छठे भाग के अनुसार ऊँचा) माना गया; यह क्रम से ‘पदिक’ कहलाता है।
Word by Word
जङ्घा-पथःthe ‘leg-path’ (a type of passage)
जङ्घा-पथः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजङ्घा (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: जङ्घायाः पथः
चतुष्पादःfour-footed (four-step measure)
चतुष्पादः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि: यस्य चत्वारः पादाः सः
त्रिपदम्three-step (measure)
त्रिपदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः: त्रिणि पदानि यस्मिन्
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
गृह-अन्तरम्the interior of a house
गृह-अन्तरम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: गृहस्य अन्तरम्
धृति-मार्गःthe ‘support-path’ (a type of way)
धृति-मार्गः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधृति (प्रातिपदिक) + मार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: धृतेः/धृतेः मार्गः
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक अव्यय (particle: but/indeed)
ऊर्ध्व-षष्ठम्the upper sixth (measure)
ऊर्ध्व-षष्ठम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक) + षष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; कर्मधारय: ऊर्ध्वं षष्ठं (the upper sixth)
क्रमशःin order, successively
क्रमशः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्रमशः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण अव्यय (adverb): क्रमेन
पदिकः(this) is called ‘padika’ (a measure/unit)
पदिकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपदिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
स्मृतःis said/remembered (as)
स्मृतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोगः—‘is remembered/called’