Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 112
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
तत्र ते ह्यवतिष्ठन्ते प्रीतियुक्ताः स्वसंयुताः / अवश्यंभाविनार्थेन प्राकृतं तनुते स्वयम्
Transliteration
tatra te hyavatiṣṭhante prītiyuktāḥ svasaṃyutāḥ / avaśyaṃbhāvinārthena prākṛtaṃ tanute svayam
Translation
वहाँ वे प्रेम से युक्त और आत्मसंयमी होकर ठहरते हैं; अवश्यंभावी प्रयोजन से वह स्वयं प्राकृतिक देह धारण करता है।
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक अव्यय/adverb of place)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st case), बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)
हिindeed
हि:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle; emphasis/causal)
अवतिष्ठन्तेremain/stand
अवतिष्ठन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + अव (उपसर्ग)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद
प्रीतियुक्ताःendowed with joy/affection
प्रीतियुक्ताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रीति (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त, क्त)
Formतत्पुरुष-समास (प्रीत्या युक्ताः); पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past participle used adjectivally)
स्वसंयुताःassociated with their own (selves/companions)
स्वसंयुताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक) + संयुत (कृदन्त, क्त)
Formतत्पुरुष-समास (स्वेन/स्वैः संयुताः = joined with their own); पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
अवश्यंभाविनार्थेनby/through an inevitable purpose
अवश्यंभाविनार्थेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअवश्यम् (अव्यय) + भाविन् (कृदन्त, णिनि) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (अवश्यंभावी अर्थः = inevitable purpose/meaning); तृतीया (3rd case, instrumental), एकवचन; पुंलिङ्ग
प्राकृतम्the natural/prakritic (state/form)
प्राकृतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd case), एकवचन; कर्मपद (object)
तनुतेextends/assumes/produces
तनुते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
स्वयम्by oneself
स्वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय (स्वयम्/independently; reflexive adverb)