Shloka 190
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
त्वां निहत्याशु बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् / आत्मानं प्रथयित्वेह प्रजा धारयिता स्वयम्
Transliteration
tvāṃ nihatyāśu bāṇena macchāsanaparāṅmukhīm / ātmānaṃ prathayitveha prajā dhārayitā svayam
Translation
मेरे शासन से विमुख होने वाली तुम्हें बाण से शीघ्र मारकर, मैं स्वयं अपने योगबल से प्रजा का पालन-पोषण करूंगा।
Word by Word
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, द्वितीया (2nd), एकवचन
निहत्यhaving slain
निहत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनि-हन् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (indeclinable verbal), पूर्वकाल (prior action)
आशुquickly
आशु:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
बाणेनwith an arrow
बाणेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन
मत्-शासन-पराङ्मुखीम्(you) who have turned away from my command
मत्-शासन-पराङ्मुखीम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + शासन (प्रातिपदिक) + पराङ्मुखी (प्रातिपदिक)
Formसमासः (determinative chain): मतः शासनम् (my command) + तस्मात् पराङ्मुखी (turned away); स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; त्वाम् इत्यस्य विशेषणम्
आत्मानम्oneself
आत्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; प्रथयित्वा इत्यस्य कर्म
प्रथयित्वाhaving proclaimed/made known
प्रथयित्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्रथ् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) from causative/denominative sense ‘to make known/spread’; अव्ययभाव, पूर्वकाल
इहhere
इह:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
प्रजाःthe subjects/creatures
प्रजाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd), बहुवचन; धारयिता इत्यस्य कर्म
धारयिताthe sustainer
धारयिता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधृ (धातु) → धारयितृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकर्तरि तृन्/तृच्-प्रत्ययान्त (agent noun), पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; भविष्यत्सूचक/कर्तृवाचक
स्वयम्himself/oneself
स्वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मनः एव (emphatic ‘oneself’)