Shloka 40
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
शिष्या हिरण्यनाभस्य स्मृतास्तु प्राच्यसामगाः / लौगाक्षिः कुशुमिश्चैव कुशीदिर्लाङ्गलिस्तथा / पौष्यञ्जि शिष्याश्चत्वारस्तेषां भेदान्निबोधत
Transliteration
śiṣyā hiraṇyanābhasya smṛtāstu prācyasāmagāḥ / laugākṣiḥ kuśumiścaiva kuśīdirlāṅgalistathā / pauṣyañji śiṣyāścatvārasteṣāṃ bhedānnibodhata
Translation
हिरण्यनाभ के शिष्य ‘प्राच्यसामग’ कहे गए—लौगाक्षि, कुशुमि, कुशीदि और लाङ्गलि। और पौष्यञ्जि के भी चार शिष्य थे; उनके भेद (परंपराएँ) सुनो।
Word by Word
शिष्याःdisciples
शिष्याः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
हिरण्यनाभस्यof Hiraṇyanābha
हिरण्यनाभस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootहिरण्यनाभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; समासः—हिरण्य-नाभ (कर्मधारयः)
स्मृताःare remembered/are said
स्मृताः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु)
Formकृत्—क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘are remembered/counted’
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
प्राच्यसामगाःeastern Sāma-chanters
प्राच्यसामगाः:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootप्राच्य + सामग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (प्राच्याः सामगाः)
लौगाक्षिःLaugākṣi
लौगाक्षिः:
Karta (कर्ता/Listed name)
TypeNoun
Rootलौगाक्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम
कुशुमिःKuśumi
कुशुमिः:
Karta (कर्ता/Listed name)
TypeNoun
Rootकुशुमि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
कुशीदिःKuśīdi
कुशीदिः:
Karta (कर्ता/Listed name)
TypeNoun
Rootकुशीदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम
लाङ्गलिःLāṅgali
लाङ्गलिः:
Karta (कर्ता/Listed name)
TypeNoun
Rootलाङ्गलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम
तथाlikewise/also
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb)
पौष्यञ्जिPauṣyañji
पौष्यञ्जि:
Karta (कर्ता/Listed name)
TypeNoun
Rootपौष्यञ्जि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम
शिष्याःdisciples
शिष्याः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चत्वारःfour
चत्वारः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootचतुर् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्या-विशेषणम्
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/सर्वलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सर्वनाम
भेदान्the distinctions/divisions
भेदान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootभेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
निबोधतunderstand/learn
निबोधत:
Kriya (क्रिया/Command)
TypeVerb
Rootनि + √बुध् (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन