Shloka 179
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
महर्लोकाय ते सर्वे उन्मुखा दधिरे मतिम् / ततो मन्वन्तरे तस्मिन्प्रक्षीणे देवतास्तु ताः
Transliteration
maharlokāya te sarve unmukhā dadhire matim / tato manvantare tasminprakṣīṇe devatāstu tāḥ
Translation
वे सब महर्लोक की ओर उन्मुख होकर मन लगाने लगे; फिर उस मन्वंतर के क्षीण होने पर वे देवताएँ (ऐसा करने लगीं)।
Word by Word
महर्लोकायto Maharloka
महर्लोकाय:
Sampradana (सम्प्रदान/Dative)
TypeNoun
Rootमहर्लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; समासः महतां लोकः इति (षष्ठी-तत्पुरुष)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सर्वनाम
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषणं ‘ते’
उन्मुखाःturned toward/ready
उन्मुखाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootउन्मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषणं ‘ते’
दधिरेthey fixed/placed
दधिरे:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; धातुः धा (to place/hold)
मतिम्their mind/intention
मतिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
ततःthereupon
ततः:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण/Temporal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमवाचक (then/thereupon)
मन्वन्तरेin the Manvantara
मन्वन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः मनोः अन्तरम् इति (षष्ठी-तत्पुरुष)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; सर्वनाम
प्रक्षीणेwhen it was greatly exhausted
प्रक्षीणे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रक्षीण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषणं ‘मन्वन्तरे/तस्मिन्’
देवताःthe deities
देवताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
ताःthose (deities)
ताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सर्वनाम, ‘देवताः’ इत्यस्य पुनरुक्ति/निर्देश