Shloka 27
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
ततो वर्षसहस्रं तु ह्यहं पुनरधो गतः / न पश्यामि च तस्यान्तं भीतश्चाहं ततो ऽभवम्
Transliteration
tato varṣasahasraṃ tu hyahaṃ punaradho gataḥ / na paśyāmi ca tasyāntaṃ bhītaścāhaṃ tato 'bhavam
Translation
फिर मैं हजार वर्षों तक नीचे ही जाता रहा; पर उसका अन्त न देख सका, और तब मैं भयभीत हो उठा।
Word by Word
ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय—काल/क्रमवाचक (then)
वर्ष-सहस्रम्a thousand years
वर्ष-सहस्रम्:
कालाधिकरण (Temporal extent)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म) एकवचन; द्विगु—'a thousand years' (duration)
तुbut; indeed
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय—निपात
हिindeed
हि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय—निपात
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formएकवचन, प्रथमा (1st/कर्ता)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय—क्रियाविशेषण (again)
अधःdownwards
अधः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formअव्यय—दिशावाचक (downwards)
गतःwent
गतः:
क्रिया/विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त) used predicatively; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'went'
नnot
न:
निषेध (Negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय—निषेध (negation)
पश्यामिI see
पश्यामि:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चय (and)
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
अन्तम्end; limit
अन्तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
भीतःafraid
भीतः:
विधेयविशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootभी (धातु) → भीत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'afraid'
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चय
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formएकवचन, प्रथमा (1st/कर्ता)
ततःthereupon
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय—हेतौ/क्रमे (thereupon/then)
अभवम्I became
अभवम्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन