Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 53
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
उदग्घिमवतः शैल उत्तरप्रायदक्षिणे / पुण्ड्रं नाम समाख्यातं नगरं तत्र विस्तृतम्
Transliteration
udagghimavataḥ śaila uttaraprāyadakṣiṇe / puṇḍraṃ nāma samākhyātaṃ nagaraṃ tatra vistṛtam
Translation
हिमवत् पर्वत के उत्तर की ओर, दक्षिणाभिमुख उस शैल-प्रदेश में ‘पुण्ड्र’ नामक विख्यात नगर विस्तृत है।
Word by Word
उदक्-हिमवतःof the northern Himavat
उदक्-हिमवतः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootउदक् (अव्यय/उपपद) + हिमवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; अव्ययीभाव-समास (उदक् = उत्तर/उदग् ‘north’ + हिमवत्) = ‘of the northern Himavat’
शैलःa mountain
शैलः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उत्तर-प्राय-दक्षिणेin the southern (part) that is mostly northernward (i.e., in the north-leaning south)
उत्तर-प्राय-दक्षिणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + प्राय (प्रातिपदिक) + दक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (दक्षिणम्), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: ‘(in a region) mostly northern, (yet) southern’ (directional qualifier)
पुण्ड्रम्Puṇḍra (name)
पुण्ड्रम्:
प्रथमा-निर्देश (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootपुण्ड्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नामby name
नाम:
नामनिर्देश (Naming marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (naming indeclinable)
समाख्यातम्called/known as
समाख्यातम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसम् + आ + ख्या (धातु) + क्त → समाख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् पुण्ड्रम्/नगरम्; ‘called/known’
नगरम्a city
नगरम्:
कर्ता (Kartā/Subject; apposition to पुण्ड्रम्)
TypeNoun
Rootनगर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
विस्तृतम्extended/spacious
विस्तृतम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootवि + स्तृ (धातु) + क्त → विस्तृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् नगरम्; ‘spread out/extended’