Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 31
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
त्रिधा मेघाः समाख्यातास्तेषां वक्ष्यामि संभवम् / आग्नेया स्तूष्णजाः प्रोक्तास्तेषां धूमप्रवर्त्तनम्
Transliteration
tridhā meghāḥ samākhyātāsteṣāṃ vakṣyāmi saṃbhavam / āgneyā stūṣṇajāḥ proktāsteṣāṃ dhūmapravarttanam
Translation
मेघ तीन प्रकार के कहे गए हैं; अब मैं उनकी उत्पत्ति बताऊँगा। आग्नेय मेघ ‘स्तूष्णज’ कहलाते हैं; उनका प्रवर्तन धूम से होता है।
Word by Word
त्रिधाthreefold
त्रिधा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्रिधा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: in three ways)
मेघाःclouds
मेघाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
समाख्याताःare declared/called
समाख्याताः:
Kriya/Predicative (विधेय)
TypeVerb
Rootसम् + आ + ख्या (धातु)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि-भाव
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
वक्ष्यामिI shall tell
वक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन
संभवम्origin
संभवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसम् + भू (धातु)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'संभव' = origin/coming-to-be
आग्नेयाःfiery/of Agni
आग्नेयाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआग्नेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (मेघाः)
तूष्णजाःborn in stillness/quietly arisen
तूष्णजाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतूष्णीम् + ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समास: तूष्णीम् (silently/quietly) + जात (उपपद-तत्पुरुष/अव्ययीभाव-पूर्वपद)
प्रोक्ताःare said
प्रोक्ताः:
Kriya/Predicative (विधेय)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
धूमप्रवर्त्तनम्the emission/setting forth of smoke
धूमप्रवर्त्तनम्:
Karma/Predicative (विधेय/कर्म)
TypeNoun
Rootधूम + प्रवर्तन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समास: धूमस्य प्रवर्तनम् (षष्ठी-तत्पुरुष)