Previous Verse
Next Verse

Shloka 151

अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures

तपस्तपस्यौ मदुमाधवौ च शुक्रःशुचिश्चायनमुत्तरं स्यात् / नभोनभस्याविषऊर्जसंज्ञौ सहःसहस्याविति दक्षिणं स्यात्

tapastapasyau madumādhavau ca śukraḥśuciścāyanamuttaraṃ syāt / nabhonabhasyāviṣaūrjasaṃjñau sahaḥsahasyāviti dakṣiṇaṃ syāt

तपस् और तपस्य, मधु और माधव, शुक्र और शुचि—ये उत्तरायण के मास कहे गए हैं। तथा नभ और नभस्य, इष और ऊर्ज—और सह तथा सहस्य—ये दक्षिणायण के मास कहे गए हैं।

tapasTapaḥ (month name)
tapas:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Dual (as month-name in pair)
tapasyauTapasya (month name)
tapasyau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottapasya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Dual
madhuMadhu (month name)
madhu:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmadhu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Dual
mādhavauMādhava (month name)
mādhavau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmādhava (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Dual
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
śukraḥŚukra (month name)
śukraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśukra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
śuciḥŚuci (month name)
śuciḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśuci (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
ayanamthe ayana (half-year course)
ayanam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootayana (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
uttaramnorthern (uttarāyaṇa)
uttaram:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootuttara (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; adjective qualifying ayanam
syātwould be/is to be
syāt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
FormOptative/विधिलिङ्, 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
nabhaḥNabhaḥ (month name)
nabhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnabhas (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Dual
nabhasyaNabhasya (month name)
nabhasya:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnabhasya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Dual
aviṣaĀviṣa (month name)
aviṣa:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootaviṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Dual
ūrja-saṃjñaucalled Ūrja
ūrja-saṃjñau:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootūrja (प्रातिपदिक) + saṃjñā (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Dual; तत्पुरुष-समास (‘having the designation Ūrja’)
sahaḥSahaḥ (month name)
sahaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsahas (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Dual
sahasyaSahasya (month name)
sahasya:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsahasya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Dual
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-प्रयोग)
dakṣiṇamsouthern (dakṣiṇāyaṇa)
dakṣiṇam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; adjective qualifying (ayanaṃ) understood
syātwould be/is to be
syāt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
FormOptative/विधिलिङ्, 3rd person, Singular