Shloka 102
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
भुञ्जन्नसापहोरा त्रमेवं गतिविशेषणम् / दक्षिणे नागवीथ्यास्तु लोकालोकस्य चोत्तरे
Transliteration
bhuñjannasāpahorā tramevaṃ gativiśeṣaṇam / dakṣiṇe nāgavīthyāstu lokālokasya cottare
Translation
असापहोरा-क्रम से भोग करता हुआ यह गति-विशेष है—नागवीथी के दक्षिण में और लोकालोक के उत्तर में।
Word by Word
भुञ्जन्enjoying/experiencing
भुञ्जन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√भुज् (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ/Present active participle), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
असापहोरात्रम्(a) day-and-night period (reading uncertain)
असापहोरात्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअसाप (प्रातिपदिक, uncertain) + अहोरात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पाठदोष/दुर्लभ-रूप: 'असापहोरात्रम्' सम्भवतः 'असापि अहोरात्रम्' वा 'असाध्यहोरात्रम्' इत्यादि; here treated as a single neuter object
त्रम्(unresolved)
त्रम्:
Unknown/Fragment
TypeIndeclinable
Rootत्रम् (अव्यय/प्रत्ययान्त-रूप, uncertain)
Formपाठदोषसम्भावना; IAST 'horā tramevaṃ' suggests broken sandhi; 'त्रम्' taken as अव्ययवत् अवशिष्टांश (unresolved fragment)
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण
गति-विशेषणम्a specification/description of movement
गति-विशेषणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक) + विशेषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गतेः विशेषणम्)
दक्षिणेin the south
दक्षिणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (or पुं), सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; देशवाचक
नाग-वीथ्याःof the Nāga-path/track
नाग-वीथ्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक) + वीथि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नागानां वीथि)
तुbut/indeed
तु:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात
लोक-अलोकस्यof Lokāloka
लोक-अलोकस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + अलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (लोकश्च अलोकश्च)
चand
च:
Conjunction (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक
उत्तरेin the north
उत्तरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (or पुं), सप्तमी, एकवचन; देशवाचक