Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 157
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
कुंभस्थायी भवेद्यादृवप्रतीच्यां दिशि चन्द्रमाः / आदितः शुक्लपक्षस्य वपुश्चाण्डस्य तद्विधम्
Transliteration
kuṃbhasthāyī bhavedyādṛvapratīcyāṃ diśi candramāḥ / āditaḥ śuklapakṣasya vapuścāṇḍasya tadvidham
Translation
जैसे पश्चिम दिशा में कुम्भ राशि में स्थित चन्द्रमा शुक्लपक्ष के आरम्भ में दिखाई देता है, वैसा ही इस अण्ड (ब्रह्माण्ड) का स्वरूप कहा गया है।
Word by Word
कुम्भस्थायीstaying in (the sign) Kumbha
कुम्भस्थायी:
विशेषण (Viśeṣaṇa; of चन्द्रमाः)
TypeAdjective
Rootकुम्भ + स्थायिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (कुम्भे स्थायी = abiding in Aquarius)
भवेत्would be/should be
भवेत्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
यादृक्of what kind
यादृक्:
विशेषण (Viśeṣaṇa; predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootयादृश् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्न/सापेक्ष-विशेषण (interrogative/relative adjective: 'of what kind')
प्रतीच्याम्in the western
प्रतीच्याम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeAdjective
Rootप्रतीची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; दिक्-विशेषण (western)
दिशिdirection
दिशि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
चन्द्रमाःthe Moon
चन्द्रमाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आदितःfrom the beginning
आदितः:
अपादान (Apādāna/Source sense)
TypeIndeclinable
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोगः (adverbial), पञ्चमी-अर्थे (from the beginning)
शुक्लपक्षस्यof the bright fortnight
शुक्लपक्षस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootशुक्ल + पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारय (शुक्लः पक्षः = bright fortnight)
वपुःform/body
वपुः:
कर्ता (Karta/Subject; described)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; अत्र प्रथमा (subject/predicate-noun)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
अण्डस्यof the cosmic egg
अण्डस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
तद्विधम्of that kind/similar to that
तद्विधम्:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootतद् + विध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (तस्य विधः = of that kind)