Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 8
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान्निबोधत / समुद्रातरिता ज्ञेयास्ते त्वगम्याः परस्परम्
Transliteration
bhāratasyāsya varṣasya nava bhedānnibodhata / samudrātaritā jñeyāste tvagamyāḥ parasparam
Translation
इस भारतवर्ष के नौ विभागों को जानो; वे समुद्रों से पृथक हैं और एक-दूसरे के लिए अगम्य माने गए हैं।
Word by Word
भारतस्यof Bhārata
भारतस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; genitive
अस्यof this
अस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6), एकवचन; demonstrative
वर्षस्यof the region
वर्षस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
नवnine
नव:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनवन् (प्रातिपदिक; संख्या)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; here used as numeral adjective (indeclinable-like)
भेदान्divisions
भेदान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन
निबोधतknow/learn (you all)
निबोधत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन; उपसर्ग: नि-
समुद्र-अतरिताःnot crossed by sea (sea-separated)
समुद्र-अतरिताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमुद्र-अतरित (प्रातिपदिक; components: समुद्र + अतरित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) from √तॄ (तॄ/तॄण्) with negation a-: अतरित = not crossed; तत्पुरुष: समुद्रेण अतरिताः
ज्ञेयाःare to be known
ज्ञेयाः:
Kriyā (predicate)
TypeAdjective
Rootज्ञा (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; तव्यत्-प्रत्यय (gerundive: to be known)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; demonstrative
तुbut
तु:
Sambandha (particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (but/indeed)
अगम्याःare inaccessible
अगम्याः:
Kriyā (predicate)
TypeAdjective
Rootअगम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; यत्-प्रत्ययान्त (from √गम्) with negation a-: not to be gone to/impassable
परस्परम्to one another
परस्परम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरस्परम् (अव्यय)
Formपरस्परार्थक-अव्यय (reciprocal adverb: mutually)