Shloka 69
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
कृतं त्रेतायुगं चैव द्वापरं तिष्यमेव च / तेषां निसर्गं वक्ष्यामि उपरिष्टादशेषतः
Transliteration
kṛtaṃ tretāyugaṃ caiva dvāparaṃ tiṣyameva ca / teṣāṃ nisargaṃ vakṣyāmi upariṣṭādaśeṣataḥ
Translation
कृत, त्रेता, द्वापर और तिष्य—ये (चार) युग हैं। अब मैं आगे उनके स्वभाव और क्रम का पूर्णतः वर्णन करूँगा।
Word by Word
कृतम्Kṛta (age)
कृतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
त्रेतायुगम्Tretā-yuga
त्रेतायुगम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रेता + युग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
एवalso/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय
द्वापरम्Dvāpara (age)
द्वापरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootद्वापर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तिष्यम्Tiṣya (Kali age, by name)
तिष्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतिष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
एवindeed/also
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन; सर्वनाम
निसर्गम्origin/nature (account)
निसर्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वक्ष्यामिI shall tell
वक्ष्यामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष, एकवचन
उपरिष्टात्afterwards/later
उपरिष्टात्:
Kāla/Deśa-adhikaraṇa (काल/देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootउपरिष्टात् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: ‘later/above/afterwards’)
अशेषतःcompletely/in full
अशेषतः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअशेषतः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: ‘completely/without remainder’)