Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 115
Mauneya Devagandharva–Apsaras Vamsha-Kirtana
Catalogue of Mauneya Gandharvas and Apsarases
Devanagari script
विभ्रान्ताः प्रद्रुताः सर्वाः समेत्याप्सरसस्तदा / गच्छन्तीमन्वगच्छत्तां पुत्रस्तप्तां त्वयन्शिरा
Transliteration
vibhrāntāḥ pradrutāḥ sarvāḥ sametyāpsarasastadā / gacchantīmanvagacchattāṃ putrastaptāṃ tvayanśirā
Translation
तब सब अप्सराएँ व्याकुल होकर दौड़ पड़ीं और एकत्र हो गईं। जो तप्त होकर जा रही थी, उसके पीछे पुत्र सिर झुकाए चलता गया।
Word by Word
विभ्रान्ताःconfused
विभ्रान्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविभ्रान्त (कृदन्त; √भ्रम् धातु, उपसर्ग वि-)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘confused/wandering’
प्रद्रुताःhaving fled
प्रद्रुताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रद्रुत (कृदन्त; √द्रु धातु, उपसर्ग प्र-)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘having run forth’
सर्वाःall (of them)
सर्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनामसदृश विशेषण/संज्ञा
समेत्यhaving assembled
समेत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√इ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive) with उपसर्ग सम्: ‘having come together/assembled’
अप्सरसःapsarases
अप्सरसः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तदाthen
तदा:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb: then)
गच्छन्तीम्(her) who was going
गच्छन्तीम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Root√गम् (धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वर्तमानकृदन्त (शतृ) ‘going’ (qualifies ताम्)
अन्वगच्छत्followed
अन्वगच्छत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग अनु- ‘followed’
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
पुत्रःthe son
पुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तप्ताम्afflicted
तप्ताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतप्त (कृदन्त; √तप् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘heated/afflicted’ (qualifies ताम्)
त्वयन्(unclear epithet)
त्वयन्:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootत्वयन् (प्रातिपदिक; अनिश्चित/दुर्लभ-पाठ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पाठभेद/दुर्बोध—सम्भाव्यं विशेषणम्
शिराःhead
शिराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (वैकल्पिक-रूप: शिराः); कर्तृपद-सम्बन्धे विशेषणवत्