Shloka 8
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
एतेषु वनमुख्येषु सुरैराचरितेषु च / उर्वश्या महितो राजा रेमे परमया मुदा
Transliteration
eteṣu vanamukhyeṣu surairācariteṣu ca / urvaśyā mahito rājā reme paramayā mudā
Translation
इन प्रधान वनों में, जहाँ देवगण विचरते हैं; उर्वशी से सम्मानित राजा परम आनन्द से क्रीड़ा करता रहा।
Word by Word
एतेषुin these
एतेषु:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (स्थाने), सप्तमी (7th), बहुवचन; Locative plural
वन-मुख्येषुin the foremost forests
वन-मुख्येषु:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक) + मुख्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (determinative): वनानां मुख्याः (chief among forests); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; Locative plural
सुरैःby the gods
सुरैः:
करण (Karaṇa/Agent-instrument)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; Instrumental plural
आचरितेषुfrequented, practiced/inhabited
आचरितेषु:
विशेषण (Qualifier)
TypeVerb
Rootआ-चर् (धातु)
Formकृत (past passive participle, क्त) from √चर् with prefix आ-; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; agrees with (वनमुख्येषु)
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
उर्वश्याby/with Urvaśī
उर्वश्या:
करण (Instrument/Agent)
TypeNoun
Rootउर्वशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; Instrumental singular
महितःhonored, revered
महितः:
विशेषण (Qualifier)
TypeVerb
Rootमह् (धातु)
Formकृत (past passive participle, क्त) from √मह् ‘to honor’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; agrees with राजा
राजाthe king
राजा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular
रेमेenjoyed, sported
रेमे:
क्रिया (Main action)
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; Parasmaipada
परमयाsupreme, great
परमया:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपरमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; Instrumental singular; qualifies मुदा
मुदाwith joy
मुदा:
करण (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootमुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; Instrumental singular