Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 23
गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्
Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics
Devanagari script
चतुर्विधमिदं ज्ञेय मलङ्कारप्रयोजनम् / यथात्मनो ह्यलङ्कारो विपयस्तो विगर्हितः
Transliteration
caturvidhamidaṃ jñeya malaṅkāraprayojanam / yathātmano hyalaṅkāro vipayasto vigarhitaḥ
Translation
मल-अलंकार का प्रयोजन चार प्रकार का जानना चाहिए। क्योंकि अपने स्वभाव के विरुद्ध किया गया अलंकार उलटा और निंदित होता है।
Word by Word
चतुर्विधम्fourfold
चतुर्विधम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootचतुर् + विध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन (Singular); द्विगु/तत्पुरुष-प्राय (fourfold)
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
ज्ञेयम्is to be known
ज्ञेयम्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formकृदन्त, यत्-प्रत्यय (gerundive/future passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
मलङ्कार-प्रयोजनम्the purpose of faulty ornamentation
मलङ्कार-प्रयोजनम्:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootमल + अलङ्कार + प्रयोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); बहुपद-तत्पुरुष (purpose of impure/defective ornamentation)
यथाas / just as
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction/adverb), उपमान/प्रकार (as/just as)
आत्मनःof oneself
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
अलङ्कारःornament / embellishment
अलङ्कारः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअलङ्कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
विपर्यस्तःreversed / perverted
विपर्यस्तः:
Kriya (क्रिया/Predicate participle)
TypeVerb
Rootवि + परि + अस् (धातु)
Formकृदन्त, क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
विगर्हितःcensured / blameworthy
विगर्हितः:
Kriya (क्रिया/Predicate participle)
TypeVerb
Rootवि + गर्ह् (धातु)
Formकृदन्त, क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)