Next Verse

Shloka 1

Vaivasvata-vamsha-pravṛttiḥ

Origin and Issue of Vaivasvata Manu; Ilā–Sudyumna Episode

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते तृतीय उपोद्धातपादे वैवस्वतोत्पत्तिर्नामैकोनषष्टितमोध्यायः // ५९// सूत उवाच ततो मन्वन्तरे ऽतीते चाक्षुषे दैवतैः सह / वैवस्वताय महते पृथिवीराज्यमादिशत्

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte tṛtīya upoddhātapāde vaivasvatotpattirnāmaikonaṣaṣṭitamodhyāyaḥ // 59// sūta uvāca tato manvantare 'tīte cākṣuṣe daivataiḥ saha / vaivasvatāya mahate pṛthivīrājyamādiśat

इस प्रकार श्रीब्रह्माण्ड महापुराण में, वायु द्वारा कथित तृतीय उपोद्धातपाद का ‘वैवस्वतोत्पत्ति’ नामक उनसठवाँ अध्याय। सूत बोले—चाक्षुष मन्वन्तर के बीत जाने पर देवताओं सहित महान वैवस्वत को पृथ्वी का राज्य सौंपा गया।

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
śrī-brahmāṇḍein the auspicious Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī-brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; समासः कर्मधारयः (śrī + brahmāṇḍa)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā-purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; कर्मधारय-समासः
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu-prokta (कृदन्त; √vac/ब्रू (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘prokta’; षष्ठी-तत्पुरुषः (vāyuḥ proktaḥ)
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
upoddhāta-pādein the introductory section (pāda)
upoddhāta-pāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta-pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (upoddhātasya pādaḥ)
vaivasvata-utpattiḥthe origin of Vaivasvata
vaivasvata-utpattiḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootvaivasvata-utpatti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (vaivasvatasya utpattiḥ)
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/नामनिर्देश)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय/निपात)
Formअव्यय; नाम-निपातः (designation marker)
ekona-ṣaṣṭitamaḥfifty-ninth (one less than sixty)
ekona-ṣaṣṭitamaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekona-ṣaṣṭitama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; संख्या-विशेषण; तत्पुरुषः (ekona + ṣaṣṭitama)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
tataḥthen
tataḥ:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb)
manvantarein the Manvantara
manvantare:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmanvantara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
atītehaving passed
atīte:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootatīta (कृदन्त; √i (इ धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘elapsed’
cākṣuṣe(in) the Cākṣuṣa (Manvantara)
cākṣuṣe:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcākṣuṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; मन्वन्तर-विशेषण
daivataiḥwith the deities
daivataiḥ:
Sahakari (सहकारी/सह-करण)
TypeNoun
Rootdaivata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन
sahatogether with
saha:
Sahartha (सहार्थ)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formअव्यय; सह-उपपद (postposition)
vaivasvatāyato Vaivasvata
vaivasvatāya:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootvaivasvata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (Dative), एकवचन
mahategreat
mahate:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (Dative), एकवचन; विशेषण
pṛthivī-rājyamthe sovereignty of the earth
pṛthivī-rājyam:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootpṛthivī-rājya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (pṛthivyāḥ rājyaṃ)
ādiśatassigned/commanded
ādiśat:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√diś (दिश् धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद