Shloka 10
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
यत्र सर्वे तपस्तप्त्वा मुनयः संशितव्रताः / निर्वाणं परमं प्राप्ताः पुनरावृत्तिवर्जितम्
Transliteration
yatra sarve tapastaptvā munayaḥ saṃśitavratāḥ / nirvāṇaṃ paramaṃ prāptāḥ punarāvṛttivarjitam
Translation
जहाँ कठोर व्रत वाले मुनियों ने तप करके परम निर्वाण प्राप्त किया, जो पुनरावृत्ति (पुनर्जन्म) से रहित है।
Word by Word
yatrawhere
yatra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक-देशवाचक (relative locative adverb: where)
sarveall
sarve:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण—मुनयः इति
tapaḥausterity
tapaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (object of gerund action)
taptvāhaving practiced (austerity)
taptvā:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√tap (तप् धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): ‘तप्त्वा’ = having performed austerity
munayaḥsages
munayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmuni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
saṃśita-vratāḥof firm vows
saṃśita-vratāḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaṃśita (कृदन्त-प्रातिपदिक; sam-√śā/√śi ‘to sharpen/discipline’) + vrata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिसमास: संशितं व्रतं येषां ते (those whose vows are well-disciplined/firm)
nirvāṇamnirvāṇa/liberation
nirvāṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnirvāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
paramamsupreme
paramam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootparama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण—निर्वाणम् इति
prāptāḥattained
prāptāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootpra-√āp (आप् धातु) + prāpta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्रियापदवत्—‘प्राप्तवन्तः’
punar-āvṛtti-varjitamfree from return (rebirth)
punar-āvṛtti-varjitam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpunar (अव्यय) + āvṛtti (प्रातिपदिक) + varjita (कृदन्त-प्रातिपदिक; √vṛj/√varj)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषसमास: पुनरावृत्तिः यस्मात् वर्जिता तत् (devoid of return/recurrence)