Shloka 7
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
इत्युक्तस्तै रुषाविष्टस्तानुवाच नृपोत्तमः / प्रयास्यध्वमधर्मिष्ठाः सर्वे ऽनावृत्तये पुनः
Transliteration
ityuktastai ruṣāviṣṭastānuvāca nṛpottamaḥ / prayāsyadhvamadharmiṣṭhāḥ sarve 'nāvṛttaye punaḥ
Translation
ऐसा सुनकर क्रोध से भर उठे श्रेष्ठ नरेश ने उनसे कहा—हे अधर्मियों, तुम सब फिर लौटे बिना निकल जाओ।
Word by Word
इतिthus
इति:
Vākyārtha-sūcaka (वाक्यार्थसूचक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक निपात/quotative particle
उक्तःhaving been spoken (to)/addressed
उक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि
तैःby them
तैः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
रुषाwith anger
रुषा:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootरुष्/रुषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/हेतु-भाव
आविष्टःpossessed/overcome
आविष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआ-विश् (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तान्them
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
नृपोत्तमःthe best of kings
नृपोत्तमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप-उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/उपपद: नृपाणाम् उत्तमः
प्रयास्यध्वम्you shall go forth
प्रयास्यध्वम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-या (धातु)
Formलृट् (Simple future/लृट्), मध्यमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद
अधर्मिष्ठाःO most unrighteous (ones)
अधर्मिष्ठाः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootअधर्मिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (vocative-sense address)
सर्वेall (of you)
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
अनावृत्तयेfor (your) non-return
अनावृत्तये:
Sampradāna/Prayojana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootअनावृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; प्रयोजन-द्योतक (dative of purpose)
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)