Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 26
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
क्रोधेन महताऽविष्टश्चुक्षुभे कपिलस्तदा / प्रचचाल दुराधर्षो धर्षितस्तैर् दुरात्मभिः
Transliteration
krodhena mahatā'viṣṭaścukṣubhe kapilastadā / pracacāla durādharṣo dharṣitastair durātmabhiḥ
Translation
महान क्रोध से आविष्ट कपिल उस समय क्षुब्ध हो उठा; उन दुरात्माओं द्वारा अपमानित होकर वह अजेय भी विचलित हो गया।
Word by Word
क्रोधेनby anger
क्रोधेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन
महतāgreat
महतā:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (सन्दर्भानुसार), तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (क्रोधेन)
आविष्टःpossessed, seized
आविष्टः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कपिलः’ इति विशेष्यस्य विशेषण
चुक्षुभेbecame agitated
चुक्षुभे:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षुभ् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
कपिलःKapila
कपिलः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकपिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
प्रचचालmoved, shook
प्रचचाल:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootचल् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
दुराधर्षःhard to assail
दुराधर्षः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर् + आधर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कपिलः’ इति विशेष्यस्य विशेषण; नञ्/उपसर्गपूर्वक-तत्पुरुष (दुर्- = difficult)
धर्षितःinsulted, provoked
धर्षितः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootधर्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कपिलः’ इति विशेष्यस्य विशेषण
तैःby them
तैः:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (सर्वनाम)
दुरात्मभिःby the wicked ones
दुरात्मभिः:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootदुरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; दुर् + आत्मन् (कर्मधारय: ‘evil-souled’)