Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 22
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
मुहूर्त्तमिव ते राजन्साध्वसं परमं गताः / ततो ऽयमश्वहर्त्तेति सागरा कालचोदिताः
Transliteration
muhūrttamiva te rājansādhvasaṃ paramaṃ gatāḥ / tato 'yamaśvahartteti sāgarā kālacoditāḥ
Translation
हे राजन्, वे एक मुहूर्त भर परम भय को प्राप्त हुए; फिर काल से प्रेरित होकर बोले—“यही अश्व-हर्ता है।”
Word by Word
मुहूर्तम्for a moment
मुहूर्तम्:
Kālādhi-karaṇa (कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालपरिमाणवाचक
इवas if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम (they)
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
साध्वसम्fear, alarm
साध्वसम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसाध्वस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
परमम्great, extreme
परमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying sādhvasam)
गताःbecame/entered (a state)
गताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; “having gone/come to” (periphrastic predicate)
ततःthen
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम/अपादानवाचक-अव्यय (then/from there)
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अश्वहर्ताhorse-stealer
अश्वहर्ता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअश्व + हर्तृ (प्रातिपदिक; √हृ धातु, तृच्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (aśvasya hartā)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
सागराःthe sons of Sagara / Sagaras
सागराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
कालचोदिताःimpelled by time/fate
कालचोदिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकाल + चोदित (प्रातिपदिक; √चुद्/चोद्, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषवत् (kālena coditāḥ / kālasya codanā)