Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 46
सगरस्यौर्वाश्रमगमनम्
Sagara’s Journey to Aurva’s Hermitage
Devanagari script
ततः संवत्सरे पूर्णे घृतकुंभात्क्रमेण ते / भित्त्वाभित्त्वा पुनर्जज्ञुः सहसैवानुवासरम्
Transliteration
tataḥ saṃvatsare pūrṇe ghṛtakuṃbhātkrameṇa te / bhittvābhittvā punarjajñuḥ sahasaivānuvāsaram
Translation
फिर एक वर्ष पूरा होने पर वे घी के घड़ों को क्रमशः फोड़-फोड़कर, दिन-प्रतिदिन, सहसा पुनः उत्पन्न हुए।
Word by Word
ततःthen; thereafter
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
संवत्सरेin a year
संवत्सरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समये (locative of time)
पूर्णेwhen complete
पूर्णे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootपॄ (धातु) + क्त (प्रत्यय) → पूर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; 'when completed' (locative absolute with संवत्सरे)
घृत-कुम्भात्from the ghee-pot
घृत-कुम्भात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक) + कुम्भ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: 'ghee-pot'); पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन
क्रमेणin order; gradually
क्रमेण:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे (instrumental of manner)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
भित्त्वाhaving broken
भित्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootभिद् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
अभित्त्वाhaving broken (again)
अभित्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootभिद् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) with अ- (repetition in sense 'breaking again and again'); in reduplicated usage with previous word
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (adverb of repetition)
जज्ञुःwere born
जज्ञुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
सहसाsuddenly; at once
सहसा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
एवindeed
एव:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
अनु-वासरम्day by day; daily
अनु-वासरम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय) + वासर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् प्रयोग; अर्थः 'प्रतिदिनम्' (day after day)