Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 99

Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)

Devanagari script

आजीवान्तं धरिष्यामि यत्नेनेति महामतिः / अथानुज्ञाप्य राजानं वसिष्ठो भगवानृषिः

Transliteration

ājīvāntaṃ dhariṣyāmi yatneneti mahāmatiḥ / athānujñāpya rājānaṃ vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ

Translation

महामति राजा ने कहा—‘मैं इसे जीवनपर्यन्त यत्नपूर्वक धारण करूँगा।’ फिर राजा को अनुमति देकर भगवान् ऋषि वसिष्ठ…

Word by Word

• ājīva-antam: until life’s end
• ājīva-antam: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/extent)
• Type: Adjective
• Root: ājīva (आजीव प्रातिपदिक) + anta (अन्त प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masc) accusative singular (द्वितीया/2nd, एकवचन); तत्पुरुषः (अव्ययीभाव-न, but here determinative) = आजीवपर्यन्तम् ‘up to livelihood/end of life’; used adverbially with धरिष्यामि

• dhariṣyāmi: I shall maintain/observe
• dhariṣyāmi: Kriyā (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: dhṛ (धृ धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्

• yatnena: with effort
• yatnena: Karaṇa (करण/means)
• Type: Noun
• Root: yatna (यत्न प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masc), तृतीया (Instr/3rd), एकवचन; manner/instrument

• iti: thus
• iti: Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (इति अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपात (quotative particle)

• mahāmatiḥ: the great-minded one
• mahāmatiḥ: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: mahā (महा प्रातिपदिक) + mati (मति प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masc), प्रथमा (Nom/1st), एकवचन; बहुव्रीहिः = महान् मतिः यस्य सः

• atha: then
• atha: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: atha (अथ अव्यय)
• Form: अव्यय (particle), sequence ‘then’

• anujñāpya: having given permission / having taken leave
• anujñāpya: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: anu-jñā (अनु-ज्ञा धातु)
• Form: क्त्वान्त (gerund/absolutive), causative nuance ‘having granted permission / having taken leave’ (context-dependent)

• rājānam: the king
• rājānam: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: rājan (राजन् प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masc), द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन

• vasiṣṭhaḥ: Vasiṣṭha
• vasiṣṭhaḥ: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: vasiṣṭha (वसिष्ठ प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masc), प्रथमा (Nom/1st), एकवचन

• bhagavān: venerable/divine
• bhagavān: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: bhagavat (भगवत् प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masc), प्रथमा (Nom/1st), एकवचन

• ṛṣiḥ: sage
• ṛṣiḥ: Karta (कर्ता/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: ṛṣi (ऋषि प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masc), प्रथमा (Nom/1st), एकवचन