Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter

स तु दन्तः कुठारेण विच्छिन्नो भूतले ऽपतत् / भुवि शोणितसंदिग्धो वज्राहत इवाचलः

sa tu dantaḥ kuṭhāreṇa vicchinno bhūtale 'patat / bhuvi śoṇitasaṃdigdho vajrāhata ivācalaḥ

कुल्हाड़ी से कटा हुआ वह दांत पृथ्वी पर गिर पड़ा। खून से सना हुआ वह दांत ऐसा लग रहा था मानो वज्र से आहत कोई पर्वत हो।

सःhe/that (one)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/पदार्थ-विशेषक (particle: but/indeed)
दन्तःthe tusk/tooth
दन्तः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
कुठारेणwith an axe
कुठारेण:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootकुठार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
विच्छिन्नःcut off/severed
विच्छिन्नः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootवि-छिद् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies दन्तः)
भूतलेon the ground
भूतले:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootभूतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
अपतत्fell
अपतत्:
Kriya (क्रिया/Action)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
भुविon the earth
भुवि:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भूमि-शब्द)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
शोणितसंदिग्धःsmeared/tainted with blood
शोणितसंदिग्धः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootशोणित (प्रातिपदिक) + संदिग्ध (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास (करण/संबन्ध: ‘शोणितेन संदिग्धः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies दन्तः)
वज्राहतःstruck by a thunderbolt
वज्राहतः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootवज्र (प्रातिपदिक) + आहत (कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास (‘वज्रेण आहतः’); आ-हन् (धातु) + क्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
इवlike/as if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-वाचक (comparative particle)
अचलःa mountain
अचलः:
Upamana (उपमान/Standard of simile)
TypeNoun
Rootअचल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान (standard of comparison)