Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 16
Jayā-devāḥ Mantraśarīratvaṃ, Vairāgya, and Brahmā’s Śāpa
The Jayas’ Refusal of Progeny
Devanagari script
बुद्ध्यात्मना मया व्याप्तं को मां लोके ऽतिवर्त्तयेत् / भूताना मीहितं यच्च यच्चाप्येषां विचिन्तितम्
Transliteration
buddhyātmanā mayā vyāptaṃ ko māṃ loke 'tivarttayet / bhūtānā mīhitaṃ yacca yaccāpyeṣāṃ vicintitam
Translation
मैं बुद्धि-स्वरूप आत्मा से सर्वत्र व्याप्त हूँ; लोक में मुझे कौन लाँघ सकता है? प्राणियों की जो इच्छा है और जो-जो वे मन में विचारते हैं, सब।
Word by Word
buddhi-ātmanāby the intellect-self
buddhi-ātmanā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootbuddhi (प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘बुद्धेः आत्मना’), पुंलिङ्गम्, तृतीया (3rd case/Instrumental), एकवचनम्
mayāby me
mayā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (Instrumental), एकवचनम्
vyāptampervaded
vyāptam:
Kriyāviśeṣaṇa/Predicative (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi-ā√p + ta (धातु + क्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्तं (PPP), नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; अर्थः—व्याप्तम् (pervaded)
kaḥwho
kaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा (Nominative), एकवचनम्; प्रश्नवाचक-सर्वनाम (who?)
māmme
mām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्
lokein the world
loke:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, सप्तमी (Locative), एकवचनम्
ativartayetcould surpass
ativartayet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootati√vṛt (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; अर्थः—अतिक्रमेत् (could surpass/overstep)
bhūtānāmof beings
bhūtānām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, षष्ठी (Genitive), बहुवचनम्
īhitamwhat is intended
īhitam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Root√īh + ta (धातु + क्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्तं (PPP used substantively), नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; अर्थः—इच्छितं/प्रयत्नितम् (desired/endeavored)
yatwhatever
yat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (and)
yatwhatever
yat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्ययम्; अपि-भावार्थकः (also/even)
eṣāmof them
eṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (Genitive), बहुवचनम्; ‘एषाम्’ (of these/of them)
vicintitamwhat is contemplated
vicintitam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvi√cint + ta (धातु + क्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्तं (PPP used substantively), नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; अर्थः—विचारितम् (thought out)