Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 30
Kārttavīrya’s Allied Kings Confront Jāmadagnya Rāma
Bhārgava-Charita
Devanagari script
विस्मितो ऽभूत्तदा रामः समरे शत्रसूदनः / दृष्ट्वा व्यर्थं महास्त्रं तद्भूपं स्वस्थं विलोक्य च
Transliteration
vismito 'bhūttadā rāmaḥ samare śatrasūdanaḥ / dṛṣṭvā vyarthaṃ mahāstraṃ tadbhūpaṃ svasthaṃ vilokya ca
Translation
तब रणभूमि में शत्रुसूदन राम विस्मित हो गए। उस महास्त्र को निष्फल देखकर और राजा को सकुशल देखकर भी वे चकित हुए।
Word by Word
विस्मितःastonished
विस्मितः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविस्मित (कृदन्ताधारित-प्रातिपदिक; √स्मि/विस्मि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; predicate adjective of रामः
अभूत्became/was
अभूत्:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘became/was’
तदाthen
तदा:
क्रियाविशेषण (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
रामःRama
रामः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
समरेin battle
समरे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
शत्र-सूदनःslayer of enemies
शत्र-सूदनः:
सम्बोधन/विशेषण (Epithet/विशेषण)
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक) + सूदन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘शत्रूणां सूदनः’ epithet of रामः
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formकृदन्त; ल्यप् (absolutive) ‘having seen’
व्यर्थम्futile/ineffective
व्यर्थम्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्यर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; used predicatively with महास्त्रम्
महा-अस्त्रम्the great weapon
महा-अस्त्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कर्मधारयः ‘महच्च तत् अस्त्रम्’
तत्that
तत्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; refers to the weapon
भूपम्the king
भूपम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
स्वस्थम्unharmed/at ease
स्वस्थम्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; adjective agreeing with भूपम्
विलोक्यhaving observed
विलोक्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootवि-लोक् (धातु)
Formकृदन्त; ल्यप् (absolutive) ‘having looked at/observed’
चand
च:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)