Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 27
Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna
Devanagari script
अहंपूर्वमहंपूर्वमित्यहंपूर्वकान्विताः / यदा प्रचलितं सैन्यं कार्त्तवीर्यार्जुनस्य वै
Transliteration
ahaṃpūrvamahaṃpūrvamityahaṃpūrvakānvitāḥ / yadā pracalitaṃ sainyaṃ kārttavīryārjunasya vai
Translation
‘मैं आगे, मैं आगे’—ऐसे ‘अहंपूर्व’ के भाव से युक्त होकर, जब कार्त्तवीर्यार्जुन की सेना सचमुच चल पड़ी।
Word by Word
अहम्I
अहम्:
Sambandha-bodhaka (quoted speech element)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुषवाचक; प्रथमा (1st), एकवचन
पूर्वम्first; before
पूर्वम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (adverb)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक/अव्ययीभावे)
Formअव्यय (adverb), काल/क्रमवाचक
अहम्I
अहम्:
Sambandha-bodhaka (quoted speech element)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन (पुनरुक्ति)
पूर्वम्first
पूर्वम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (adverb)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक/अव्ययीभावे)
Formअव्यय (adverb), पुनरुक्ति
इतिthus
इति:
Vākyārtha-dyotaka (quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणसूचक अव्यय (quotative particle)
अहंपूर्वकwith the cry ‘I first’
अहंपूर्वक:
Hetu/Instrument (करण/सहकारि)
TypeAdjective
Rootअहम् + पूर्वक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया (3rd), बहुवचन; ‘अहम्-पूर्वक’ = ‘I first’ as a slogan; here in compound with अन्वित
अन्विताःendowed; accompanied
अन्विताः:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootअन्वि (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘endowed/filled with’
यदाwhen
यदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal conjunction)
प्रचलितम्moved; set forth
प्रचलितम्:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootप्र-चल् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘set in motion’
सैन्यम्army
सैन्यम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कार्त्तवीर्यार्जुनस्यof Kārtavīrya Arjuna
कार्त्तवीर्यार्जुनस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootकार्त्तवीर्य + अर्जुन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; कर्मधारयः—‘कार्त्तवीर्यः अर्जुनः’ (Kārtavīrya Arjuna)
वैindeed
वै:
Sambandha-bodhaka (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)