Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 24
Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna
Devanagari script
महामात्रकृतेद्देशा भान्ति नागा ह्यनेकशः / नानाज्ञातिसमुत्पन्ना हयाः पवनरंहसः
Transliteration
mahāmātrakṛteddeśā bhānti nāgā hyanekaśaḥ / nānājñātisamutpannā hayāḥ pavanaraṃhasaḥ
Translation
महामात्रों द्वारा सजाए गए प्रदेश शोभित थे; अनेक हाथी दमक रहे थे। विविध कुलों से उत्पन्न, पवन-वेग से दौड़ने वाले घोड़े भी थे।
Word by Word
महामात्रकृतmade by the great officers
महामात्रकृत:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहामात्र + कृत (कृ धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; ‘महामात्रैः कृताः’ इति तृतीया-तत्पुरुषः (instrumental tatpuruṣa)
देशाःregions/places
देशाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
भान्तिshine/appear
भान्ति:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
नागाःelephants
नागाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
हिindeed
हि:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; emphatic/causal nuance
अनेकशःin many ways; in great numbers
अनेकशः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverb)
TypeIndeclinable
Rootअनेकशस् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb of manner/number)
नानाvarious
नाना:
Viśeṣaṇa-bhāva (qualifier)
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय/उपसर्गवत्)
Formअव्यय; समासपूर्वपदत्वेन ‘various’ अर्थे
ज्ञातिkinsmen/relatives
ज्ञाति:
Samāsa-aṅga (compound member)
TypeNoun
Rootज्ञाति (प्रातिपदिक)
Formपुं/स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; समासाङ्ग (compound member)
समुत्पन्नाःarisen/produced
समुत्पन्नाः:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-उत्-पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘arisen/produced’
हयाःhorses
हयाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
पवनरंहसःhaving the speed of the wind
पवनरंहसः:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपवन + रंहस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘पवनस्य रंहः (वेगः) यस्य’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive tatpuruṣa)