Shloka 7
Agastya’s Instruction on Bhakti and Mantra-Siddhi; Descent to Pātāla and the Hearing of Vaiṣṇavī Kathā
Devanagari script
उपासत ह्युपा सीना ज्ञानार्थं फणिनायकम् / तं नमस्कृत्य नागैन्द्रैः सह सिद्धैर्महात्मभिः
Transliteration
upāsata hyupā sīnā jñānārthaṃ phaṇināyakam / taṃ namaskṛtya nāgaindraiḥ saha siddhairmahātmabhiḥ
Translation
वे सब ज्ञान-प्राप्ति के लिए फणिनायक (नाग-नायक) की उपासना में बैठे थे; नागेन्द्रों और महात्मा सिद्धों सहित उसे नमस्कार करके।
Word by Word
उपासतyou (all) worship
उपासत:
क्रिया (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-आस् (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपद
हिindeed/for
हि:
सम्बन्धसूचक (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ
उपासीनाःattending (seated near)
उपासीनाः:
कर्ता (Subject complement to implied ‘they’)
TypeVerb
Rootउप-आस् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘seated near/attending’
ज्ञान-अर्थम्for knowledge
ज्ञान-अर्थम्:
प्रयोजन (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; समासः—ज्ञानस्य अर्थः (षष्ठी-तत्पुरुष); प्रयोजनार्थे द्वितीया
फणि-नायकम्the leader of the serpents
फणि-नायकम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootफणि (प्रातिपदिक) + नायक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—फणिनां नायकः (षष्ठी-तत्पुरुष)
तम्him
तम्:
कर्म (Object of नमस्कृत्य)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
नमस्कृत्यhaving saluted
नमस्कृत्य:
क्रियाविशेषण (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootनमस्-√कृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया; ‘having saluted’
नागैन्द्रैःwith the lords of nāgas
नागैन्द्रैः:
सहकारक/सहयोग (Associative instrument)
TypeNoun
Rootनागेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; समासः—नागानाम् इन्द्राः (षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयप्राय)
सहtogether with
सह:
सहकारक (Association)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहार्थक-अव्यय (preposition-like indeclinable)
सिद्धैःwith Siddhas
सिद्धैः:
सहकारक (Association)
TypeNoun
Rootसिद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन
महात्मभिःwith great-souled ones
महात्मभिः:
सहकारक (Association)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; समासः—महान् आत्मा येषाम् (बहुव्रीह्यर्थे, रूपतः कर्मधारयप्राय)