Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 26
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
नैवागमनमस्तीह व्यतिक्रान्तस्य वस्तुनः / तस्मादतीतमखिलं त्यक्त्वा कृत्यं विचिन्तय
Transliteration
naivāgamanamastīha vyatikrāntasya vastunaḥ / tasmādatītamakhilaṃ tyaktvā kṛtyaṃ vicintaya
Translation
इस संसार में जो वस्तु बीत चुकी है, उसका पुनरागमन नहीं होता। इसलिए अतीत को पूरी तरह त्यागकर अपने कर्तव्य का विचार करो।
Word by Word
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/भावार्थ)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
एवindeed; at all
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/भावार्थ)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
आगमनम्return; coming back
आगमनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआगमन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
व्यतिक्रान्तस्यof what has passed away
व्यतिक्रान्तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootवि + अति + क्रम् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय भूतकृदन्त (past passive participle), पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th case), एकवचन; qualifies 'वस्तुनः'
वस्तुनःof the thing; of the matter
वस्तुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootवस्तु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् (ablative used adverbially), हेत्वर्थे (therefore)
अतीतम्the past; what has gone by
अतीतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअति + इ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय भूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; object of 'त्यक्त्वा'
अखिलम्entire; all
अखिलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; qualifies 'अतीतम्'
त्यक्त्वाhaving left behind
त्यक्त्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), 'having abandoned'
कृत्यम्what should be done; duty
कृत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकृत्य (प्रातिपदिक; from √कृ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन
विचिन्तयconsider; reflect on
विचिन्तय:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + चिन्त् (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद