Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 24
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
एहिकामुष्मिकार्थानां नूनमेकान्तरोधकः / शोकस्तस्यावकाशं त्वं कथं त्दृदि नियच्छसि
Transliteration
ehikāmuṣmikārthānāṃ nūnamekāntarodhakaḥ / śokastasyāvakāśaṃ tvaṃ kathaṃ tdṛdi niyacchasi
Translation
यह शोक निश्चय ही इस लोक और परलोक—दोनों के प्रयोजनों का पूर्ण बाधक है। फिर तुम उसे अपने हृदय में दृढ़ता से स्थान कैसे देते हो?
Word by Word
एहिकामुष्मिकार्थानाम्of worldly and otherworldly aims
एहिकामुष्मिकार्थानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootएहिक + आमुष्मिक + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; genitive plural masculine; समासः—द्वन्द्व (एहिकाः च आमुष्मिकाः च अर्थाः; worldly and otherworldly aims)
नूनम्surely
नूनम्:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
Formअव्यय; certainty particle
एकान्तरोधकःa complete obstructer
एकान्तरोधकः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootएकान्त + रोधक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine; समासः—तत्पुरुष (एकान्तेन रोधकः; completely obstructing)
शोकःgrief
शोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; genitive singular; ‘of it/of that’
अवकाशम्space, opportunity
अवकाशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअवकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; accusative singular masculine
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular
कथम्how
कथम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; interrogative adverb
हृदिin (your) heart
हृदि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृद्/हृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; locative singular neuter; (पाठे 'त्दृदि' = 'हृदि' इति दुरुक्त/लिप्यन्तरदोषः)
नियच्छसिrestrain, hold back
नियच्छसि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-यम् (धातु)
Formलट्-लकार (present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; 2nd person singular