Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 92
Prajāpati-vaṃśānukīrtana — Genealogical Enumeration of Progenitors
Dharma’s Line and the Sādhyas
Devanagari script
अभिज्ञानेन संभूताः सक्तारिष्टविचेतसः / सत्त्वं कालं च देशं च कार्यं चावेक्ष्य कर्म च
Transliteration
abhijñānena saṃbhūtāḥ saktāriṣṭavicetasaḥ / sattvaṃ kālaṃ ca deśaṃ ca kāryaṃ cāvekṣya karma ca
Translation
वे ज्ञान से उत्पन्न हुए, जिनकी बुद्धि आसक्ति और भय से विचलित थी; वे सत्त्व, काल, देश, कार्य और कर्म को देखकर (मत बनाते हैं)।
Word by Word
अभिज्ञानेनby (their) knowledge/recognition
अभिज्ञानेन:
करण (करण/Instrument; means)
TypeNoun
Rootअभिज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; Instrumental singular
सम्भूताःarisen/produced
सम्भूताः:
कर्ता (कर्ता/Subject; described)
TypeVerb
Rootसम् + भू (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; Past passive participle used adjectivally
सक्तattached/engaged
सक्त:
विशेषण (adjectival)
TypeAdjective
Rootसञ्ज्/सज् (धातु)
Formक्त/PPP (सक्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; qualifying the subject
अरिष्टmisfortune/evil
अरिष्ट:
समासाङ्ग (compound member)
TypeNoun
Rootअरिष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound member); 'misfortune/evil'
विचेतसःthose of such minds
विचेतसः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवि + चेतस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; बहुव्रीहि: (अरिष्टे) विचेतसः = 'whose minds are (fixed) on misfortune/ill' (contextual)
सत्त्वम्being/quality (sattva)
सत्त्वम्:
कर्म (कर्म/Object of aveक्ष्य)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
कालम्time
कालम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
चand
च:
अव्यय-सम्बन्ध (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय; conjunction
देशम्place
देशम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
चand
च:
अव्यय-सम्बन्ध (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय; conjunction
कार्यम्what is to be done / task
कार्यम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
चand
च:
अव्यय-सम्बन्ध (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय; conjunction
अवेक्ष्यhaving considered
अवेक्ष्य:
पूर्वकाल-क्रिया (absolutive; prior action)
TypeVerb
Rootअव + ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्यय; 'having considered/observed'
कर्मaction/deed
कर्म:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
चand
च:
अव्यय-सम्बन्ध (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय; conjunction