Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 22
Jamadagni, Brahmasva, and Royal Coercion (धेनुहरण-प्रसङ्गः / ब्रह्मस्व-अपरिहार्यत्वम्)
Devanagari script
ततस्ते भग्नसंकल्पाः संभग्नक्षतविग्रहाः / प्रसह्य बद्ध्वा तद्वत्सं जग्मुरेवातिनिर्घृणाः
Transliteration
tataste bhagnasaṃkalpāḥ saṃbhagnakṣatavigrahāḥ / prasahya baddhvā tadvatsaṃ jagmurevātinirghṛṇāḥ
Translation
तब वे निष्ठुर लोग, जिनके संकल्प टूट गए और शरीर घायल-भंग हो गए थे, उस बछड़े को बलपूर्वक बाँधकर ही चले गए।
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (thereupon)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (pronoun)
भग्नbroken
भग्न:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभञ्ज् (धातु) → भग्न (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचन; in compound
संकल्पाःresolves/intentions
संकल्पाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; भग्न-संकल्पाः = भग्नाः संकल्पाः येषाम् (also interpretable as bahuvrihi; here taken as karmadharaya ‘broken resolves’)
संभग्नshattered, badly broken
संभग्न:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्+भञ्ज् (धातु) → संभग्न (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचन; in compound
क्षतwounded
क्षत:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षत (प्रातिपदिक/कृदन्त from क्षन्/क्षद्)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचन; in compound; ‘wounded’
विग्रहाःbodies/frames
विग्रहाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संभग्न-क्षत-विग्रहाः = संभग्नाः क्षताः विग्रहाः येषाम् (bahuvrihi sense; treated as descriptive compound)
प्रसह्यforcibly
प्रसह्य:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र+सह् (धातु)
Formअव्यय (gerundial adverb), ‘forcibly/with violence’
बद्ध्वाhaving bound
बद्ध्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootबन्ध् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; ‘having bound’
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; demonstrative qualifying वत्सम्
वत्सम्calf
वत्सम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
जग्मुःwent
जग्मुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपदम्
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, निपात
अतिनिर्घृणाःvery merciless
अतिनिर्घृणाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति + निर्घृण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘exceedingly cruel’