Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 15
Jamadagni, Brahmasva, and Royal Coercion (धेनुहरण-प्रसङ्गः / ब्रह्मस्व-अपरिहार्यत्वम्)
Devanagari script
तस्मिन्मुनौ निपतिते स दुरात्मा विशङ्कितः / किङ्करानादिशच्छीघ्रं धेनोरानयने बलात्
Transliteration
tasminmunau nipatite sa durātmā viśaṅkitaḥ / kiṅkarānādiśacchīghraṃ dhenorānayane balāt
Translation
उस मुनि के गिर जाने पर, वह दुरात्मा (राजा) आशंकित हो गया और उसने अपने सेवकों को तुरंत बलपूर्वक गाय को ले आने का आदेश दिया।
Word by Word
तस्मिन्in/when that (situation)
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम
मुनौin/when the sage
मुनौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
निपतितेhaving fallen
निपतिते:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपत् (धातु) उपसर्ग-नि + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘having fallen’ (locative absolute with तस्मिन् मुनौ)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
दुरात्माthe wicked one
दुरात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदुरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: दुर् + आत्मन् = ‘evil-souled’
विशङ्कितःalarmed
विशङ्कितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशङ्क् (धातु) उपसर्ग-वि + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘alarmed/suspicious’
किङ्करान्servants
किङ्करान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिङ्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
आदिशत्ordered
आदिशत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदिश् (धातु) उपसर्ग-आ + लङ्
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘ordered’
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्रम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
धेनोःof the cow
धेनोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
आनयनेfor bringing (her)
आनयने:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootआनयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘in/for bringing’ (purpose-context)
बलात्forcibly
बलात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb) ‘by force/forcibly’