Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 32
Rāma’s Inquiry into the Hidden Identity of the Radiant Stranger
Dialogue Frame
Devanagari script
वसिष्ठ उवाच इति संस्तूयमानस्तु कृताञ्जलिपुटं पुरः / तिष्ठन्तमाह भगवान्प्रसन्नात्मा जगन्मयः
Transliteration
vasiṣṭha uvāca iti saṃstūyamānastu kṛtāñjalipuṭaṃ puraḥ / tiṣṭhantamāha bhagavānprasannātmā jaganmayaḥ
Translation
वसिष्ठ बोले—इस प्रकार स्तुति किए जाते हुए, हाथ जोड़कर सामने खड़े उस पुरुष से, प्रसन्नचित्त और जगन्मय भगवान् ने कहा।
Word by Word
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
इतिthus
इति:
वाक्य-चिह्न (Quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्त्यर्थक/उद्धरणसूचक (quotative)
संस्तूयमानःbeing praised
संस्तूयमानः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeVerb
Rootसम् + √स्तु (धातु)
Formवर्तमानकालिक कर्मणि कृदन्त (present passive participle/शानच्-प्रत्यय); पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचन
तुindeed; but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधानार्थक/विरोधार्थक निपात (but/indeed)
कृत-अञ्जलि-पुटम्with hands folded (in añjali)
कृत-अञ्जलि-पुटम्:
कर्म-विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootकृत (कृदन्त; √कृ (धातु) क्त) + अञ्जलि (प्रातिपदिक) + पुट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कृतः अञ्जलिः यस्य पुटः/अञ्जलिपुटः)
पुरःin front
पुरः:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootपुरः (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक (in front)
तिष्ठन्तम्standing
तिष्ठन्तम्:
कर्म (Karma/Object of 'āha')
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
Formवर्तमानकालिक कर्तरि कृदन्त (present active participle/शतृ); पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचन
आहsaid
आह:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√अह्/√ब्रू (धातु; आह as perfect of √अह्/√ब्रू usage)
Formलिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
प्रसन्न-आत्माof pleased mind
प्रसन्न-आत्मा:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (कृदन्त; प्र-√सद् क्त) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (प्रसन्नः आत्मा यस्य)
जगत्-मयःpervading/consisting of the universe
जगत्-मयः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootजगत् (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (जगता मयः = consisting of the world)