Shloka 49
Jāmadagnya-Rāmasya Tapaścaraṇam
The Austerities of Rama Jamadagnya
Devanagari script
शरीरत्राणकारुण्यात्समीपं नोपसर्पसि / यथा त्वं कण्टकादीनामसहिष्णुतया व्यथाम्
Transliteration
śarīratrāṇakāruṇyātsamīpaṃ nopasarpasi / yathā tvaṃ kaṇṭakādīnāmasahiṣṇutayā vyathām
Translation
जैसे तुम अपने शरीर की रक्षा की दया (मोह) के कारण कांटों आदि के पास नहीं जाते, क्योंकि तुम उनकी पीड़ा को सहन नहीं कर सकते...
Word by Word
शरीरत्राणकारुण्यात्out of compassion for protecting (your) body
शरीरत्राणकारुण्यात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootशरीर + त्राण + कारुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), पञ्चमी (Abl. 5th), एकवचन (sg.); तत्पुरुषसमासः: ‘शरीरस्य त्राणे कारुण्यम्’ (compassion for protecting the body)
समीपम्near, proximity
समीपम्:
Karma (कर्म/Goal-object)
TypeNoun
Rootसमीप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2nd), एकवचन (sg.); गत्यर्थक्रियायाः कर्मवत् (as goal)
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम्
उपसर्पसिyou approach, creep near
उपसर्पसि:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootउप + सृप् (धातु)
Formलट्-लकार (Pres.), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन (sg.); परस्मैपदम्
यथाjust as
यथा:
Upamāna (उपमान/Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; उपमान/प्रकारवाचकः (as/just as)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom. 1st), एकवचन (sg.)
कण्टकादीनाम्of thorns and the like
कण्टकादीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootकण्टक + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), षष्ठी (Gen. 6th), बहुवचन (pl.); तत्पुरुषः: ‘कण्टकाः आदयः येषाम्’ (thorns etc.)
असहिष्णुतयाby intolerance / due to inability to bear
असहिष्णुतया:
Karaṇa (करण/Instrument or manner)
TypeNoun
Rootअ + सहिष्णुता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया (Instr. 3rd), एकवचन (sg.)
व्यथाम्pain, distress
व्यथाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootव्यथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (Acc. 2nd), एकवचन (sg.)