Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 18
Jāmadagnya-Rāmasya Tapaścaraṇam
The Austerities of Rama Jamadagnya
Devanagari script
ईशो ऽहमस्य देशस्य सप्राणितरुवीरुधः / चरामि समचित्तात्मा नानासत्त्वा मिषाशनः
Transliteration
īśo 'hamasya deśasya saprāṇitaruvīrudhaḥ / carāmi samacittātmā nānāsattvā miṣāśanaḥ
Translation
मैं इस प्रदेश का स्वामी हूँ—प्राणयुक्त वृक्ष-लताओं सहित। मैं समचित्त होकर विचरता हूँ, अनेक जीवों का मांसाहारी हूँ।
Word by Word
ईशःlord/master
ईशः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
देशस्यof the region
देशस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
स-प्राणि-तरु-वीरुधः(this land) with its creatures, trees, and creepers
स-प्राणि-तरु-वीरुधः:
सम्बन्ध (Appositional/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootस + प्राणिन् + तरु + वीरुध् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (वीरुध्-प्रधान; समाहार-द्वन्द्व), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; ‘with living beings, trees, and creepers’ (collective)
चरामिI roam
चरामि:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
सम-चित्त-आत्माone whose mind is even/steady
सम-चित्त-आत्मा:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम + चित्त + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying अहम्)
नाना-सत्त्वःsurrounded by diverse creatures
नाना-सत्त्वः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय) + सत्त्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘having various beings (as companions/around)’; विशेषण (qualifying अहम्)
मिष-आशनःeating flesh
मिष-आशनः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमिष + आशन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying अहम्)