Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 12
Jāmadagnya-Rāmasya Tapaścaraṇam
The Austerities of Rama Jamadagnya
Devanagari script
मांसभारद्वयालंबिविधानानतकन्धरः / आरुजंस्तरसा वृक्षानूरुवेगेन संघशः
Transliteration
māṃsabhāradvayālaṃbividhānānatakandharaḥ / ārujaṃstarasā vṛkṣānūruvegena saṃghaśaḥ
Translation
दोनों ओर लटके मांस-भार से उसकी गर्दन झुकी हुई थी; वह जाँघों के वेग से तीव्रता से अनेक वृक्षों को झुंड-के-झुंड तोड़ता चला गया।
Word by Word
मांस-भार-द्वय-आलम्बि-विधान-आनत-कन्धरःwhose neck was bent down by the arrangement of two hanging loads of flesh
मांस-भार-द्वय-आलम्बि-विधान-आनत-कन्धरः:
विशेषणम् (Adjectival to कर्ता)
TypeAdjective
Rootमांस (प्रातिपदिक) + भार (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक) + आलम्बिन् (प्रातिपदिक) + विधान (प्रातिपदिक) + आनत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √नम्) + कन्धर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; बहुव्रीहिः—‘यस्य कन्धरः ...’ (one whose neck is ...)
आरुजन्breaking; shattering
आरुजन्:
विशेषणम् (Adjectival to कर्ता)
TypeAdjective
Rootआ-√रुज् (धातु) (वर्तमानकृदन्त)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; वर्तमानकृदन्त (शतृ-प्रत्यय)
तरसाwith force; by sheer speed
तरसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental) एकवचनम्; ‘बल/वेग’ अर्थे
वृक्षान्trees
वृक्षान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative) बहुवचनम्
ऊरु-वेगेनwith the speed/force of his thighs
ऊरु-वेगेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootऊरु (प्रातिपदिक) + वेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental) एकवचनम्
संघशःin clusters; in groups
संघशः:
क्रियाविशेषणम् (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसंघशस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्ययम्; समूह/क्रमवाचक-क्रियाविशेषणम् (adverb: in groups/clusterwise)