Shloka 19
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
बृंहितश्रवणामर्षान्मातं गानभिधावताम् / सिंहानां चरणक्षुण्णनखभिन्नोपरं क्वचित्
Transliteration
bṛṃhitaśravaṇāmarṣānmātaṃ gānabhidhāvatām / siṃhānāṃ caraṇakṣuṇṇanakhabhinnoparaṃ kvacit
Translation
कहीं गर्जना सुनकर क्रोध से उन्मत्त होकर झपटते सिंहों के चरणों से चट्टानें कुचली जातीं और नखों से ऊपर की शिला फट जाती।
Word by Word
बृंहित-श्रवण-अमर्षात्from the anger caused by hearing the roaring
बृंहित-श्रवण-अमर्षात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootबृंहित (बृंह् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त) + श्रवण (प्रातिपदिक) + अमर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/Ablative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (बृंहितं श्रवणं यस्य; तस्मात् अमर्षः/अमर्षात्)
मातम्agitated / maddened
मातम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootमा धातु (क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्यय (past passive participle); ‘मात’ = मित/मत्त (context: ‘measured/checked’ or ‘intoxicated’; here: ‘agitated/intoxicated’)
गानम्cattle (textual reading uncertain)
गानम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootग (प्रातिपदिक; ‘ग’ = गव्/गौ? here likely ‘गाः’ cows)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Accusative), एकवचन; (पाठदोष-संशयः: ‘गान’ सम्भवतः ‘गाः’/‘गवाम्’ अर्थे)
अभि-धावताम्of those running towards
अभि-धावताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeAdjective
Rootअभि (उपसर्ग) + धाव् धातु (शतृ/शानच्; here present participle in gen.pl)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध/Genitive), बहुवचन; वर्तमानकालिक-कर्तरि-प्रत्यय (running towards)
सिंहानाम्of lions
सिंहानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसिंह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध/Genitive), बहुवचन
चरण-क्षुण्ण-नख-भिन्न-उपरम्a rocky surface split by claws crushed/pressed by (their) paws
चरण-क्षुण्ण-नख-भिन्न-उपरम्:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootचरण (प्रातिपदिक) + क्षुण्ण (क्षुद्/क्षुण्ण धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त) + नख (प्रातिपदिक) + भिन्न (भिद् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त) + उपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (चरणैः क्षुण्णैः नखैः भिन्नम् उपरम्)
क्वचित्somewhere
क्वचित्:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक-अव्ययम्